Rodzaje drewna krajowego w Polsce — właściwości i zastosowanie
Polskie lasy pokrywają ponad 30% powierzchni kraju i dostarczają szerokiej gamy gatunków drewna. Każdy gatunek ma swoje specyficzne właściwości, które decydują o jego przydatności w różnych zastosowaniach stolarskich i budowlanych.
Drewna liściaste — twarde i półtwarde
Dąb (Quercus robur, Q. petraea)
Dąb to jedno z najbardziej cenionych drewn liściastych w Polsce. Jego gęstość w stanie suchym wynosi około 700 kg/m³. Charakteryzuje się dużą twardością, odpornością na ściskanie i bardzo dobrą trwałością naturalną — szczególnie w warunkach wilgotnych. Widoczne promienie rdzeniowe tworzą charakterystyczny rysunek zwany "lustrem dębowym", szczególnie efektowny przy cięciu promieniowym.
Zastosowania: meble (szczególnie blaty stołów), podłogi, okleiny, schody, stolarka okienna i drzwiowa, elementy budynków szkieletowych, beczki do leżakowania.
Wady: trudny do obróbki ręcznej ze względu na twardość, wymaga dobrze naostrzonego narzędzia; zawiera garbniki reagujące z żelazem — kontakt z wilgocią i narzędziami stalowymi może powodować ciemne plamy.
Buk (Fagus sylvatica)
Buk jest jednym z najczęściej stosowanych drewn przemysłowych w Polsce. Ma równomierną strukturę, jest twardy (gęstość ok. 720 kg/m³) i dobrze się obrabia. Charakterystyczne małe promienie rdzeniowe tworzą drobny rysunek widoczny na przekroju tangencjalnym.
Zastosowania: meble, narzędzia (uchwyty, kliny), podłogi, schody, bejcowane elementy imitujące droższe gatunki, sklejka bukowa.
Ograniczenie: buk ma małą odporność naturalną na warunki zewnętrzne i wymaga obowiązkowej impregnacji lub lakierowania przy zastosowaniach zewnętrznych.
Jesion (Fraxinus excelsior)
Jesion wyróżnia się wysoką elastycznością i odpornością na uderzenia — stąd tradycyjne zastosowania do produkcji toporzysk, trzonków narzędzi, boisk sportowych i kijów hokejowych. Jest jasny (kremowy do jasnoszarego), z wyraźnym i efektownym rysunkiem słojów.
Zastosowania: sportowe i narzędziowe trzonki, meble w stylu skandynawskim, okleiny, podłogi, elementy narażone na drgania i obciążenia dynamiczne.
Grab (Carpinus betulus)
Grab to jedno z najtwardszych polskich drewn liściastych (gęstość ok. 820 kg/m³). Bardzo trudny w obróbce, ale odporny na ścieranie. Stosowany tradycyjnie tam, gdzie wymagana jest maksymalna twardość powierzchni.
Zastosowania: blaty warsztatowe, koła zębate w starych maszynach drewnianych, instrumenty muzyczne (klawisze fortepianów), obróbka skrawaniem (klocki szlifierskie).
Drewna iglaste — miękkie i żywiczne
Sosna pospolita (Pinus sylvestris)
Sosna to najpowszechniejszy gatunek w polskich lasach i najczęściej używane drewno w budownictwie i stolarstwie. Zawiera naturalne żywice zapewniające pewną odporność na wilgoć i owady. Gęstość ok. 520 kg/m³, łatwa w obróbce.
Zastosowania: konstrukcje dachowe, podłogi lite (sosnowe podłogi wiejskie), meble rustykalne, stolarka okienna (po impregnacji), skrzynie, deski szalunkowe.
Uwaga: sosna jest miękka i podatna na wgniecenia. Przy meblach biurkowych i stołach wymaga dodatkowego utwardzenia powierzchni.
Świerk (Picea abies)
Świerk ma jaśniejszą barwę niż sosna i nieco mniejszą ilość żywic. Jego wyjątkową cechą jest równomierne ukierunkowanie włókien — to właśnie świerk wybierany jest do produkcji płyt rezonansowych instrumentów muzycznych (skrzypce, gitary klasyczne).
Zastosowania: instrumenty muzyczne (płyty wierzchnie), deski, elementy konstrukcyjne, pale, elementy tartaczne.
Informacja: Lasy Państwowe — zarządca większości polskich lasów — prowadzi dane o zasobach poszczególnych gatunków w ramach Wielkoobszarowej Inwentaryzacji Stanu Lasów. Aktualne informacje dostępne na stronie lasy.gov.pl.
Olcha (Alnus glutinosa)
Olcha to drewno o ciekawej właściwości — po ścięciu szybko zmienia barwę z białawej na pomarańczowo-brązową wskutek utleniania. Jest stosunkowo miękka, ale zaskakująco odporna na długotrwałe działanie wody. Dawniej stosowana do budowy podpór w warunkach podmokłych (pale pod budynkami Wenecji wykonano z olchy).
W Polsce stosowana do wyrobu sklejek, małej galanterii drewnianej, a jej węgiel drzewny ceniony jest przez rzeźbiarzy.
Sezonowanie i suszenie drewna
Drewno świeżo ścięte zawiera znaczną ilość wody. Bezpośrednio po ścięciu zawartość wilgoci może przekraczać 50%. Przed obróbką drewno wymaga wysuszenia do wilgotności równoważnej z warunkami użytkowania — dla mebli wnętrzowych to ok. 8–12%, dla stolarki okiennej i drzwiowej ok. 12–16%.
Metody suszenia drewna:
- Suszenie naturalne — drewno składowane w zadaszonym miejscu z dostępem powietrza. Orientacyjny czas: 1 rok na 2,5 cm grubości dla drewna liściastego.
- Suszenie komorowe — stosowane przemysłowo, skraca czas kilkukrotnie; wymaga starannej kontroli parametrów, by uniknąć pęknięć i deformacji.
Źródła informacyjne: Lasy Państwowe · Drewno.pl